Dwalen door de stad

thumb_IMG_2151_1024

In de turbulente zomer van 2014 verhuisde ik van Moskou naar Kiev. Nederland rouwde om de MH17, en in het oosten van Oekraïne brak de oorlog uit met een humanitaire crisis tot gevolg. Mijn keuze voor Kiev – na Moskou – is een toevallige. Sinds september doceer ik Nederlandse taalverwerving aan de Kyiv National Linguistic University. 22 jonge studenten kozen Nederlands als hoofdvak. Het is bijzonder hier te zijn en – samen met de studenten – een weg te vinden om het Nederlands en het huidige Oekraïne met elkaar te verbinden.

Oorlog

Het is woensdagmorgen. Buiten vriest het 10 graden. De stadsverwarming blijft nog uit, hoewel het al november is. De studenten hebben hun dikke jassen over hun koude lichamen geslagen. We kunnen bijna wolkjes blazen in het lokaal. Eén studente heeft kleine oogjes. ‘Heb je slecht geslapen?’ vraag ik. Geen wilde feesten voor deze tweedejaarsstudente. Tot drie uur ’s nachts zat ze artikelen te lezen – in het Nederlands – over de situatie in haar land. De oorlog in Oekraïne maakt haar verdrietig, zegt ze.

Terwijl de andere studenten rustig zitten te werken, vertelt ze verder. Haar beperkte woordenschat weerhoudt haar niet rustig en duidelijk te vertellen. Ze komt van de Krim en ze heeft haar ouders sinds de annexatie van dit Oekraïense schiereiland door Rusland niet meer gezien. Haar familie kan niet naar Kiev reizen en zij niet naar de Krim. Via Skype blijft ze op de hoogte, van de perikelen in haar gezin. Haar vader, geboren op de Krim en pro-Russisch, wil blijven. Haar moeder, geboren in de West-Oekraïense stad Lviv en pro-Oekraïens, wil ‘terug naar Oekraïne’. Van een afstand moet de studente bemiddelen, sussen en afwachten wat de oorlog met haar stad, haar familie en haar eigen leven doet. ‘In de zomer wil ik terug naar Jalta. Ik hoop dat het kan,’ zegt ze geëmotioneerd.

‘Kirsten?’ Ons gesprek wordt onderbroken door een studente die aandachtig een tekst zit te lezen. ‘Waarom is er hondenbelasting in Nederland?’

Het is oorlog in Oekraïne. Dat was het al toen ik in september naar Kiev verhuisde. Nu zijn er geen bommen en granaten meer in de hoofdstad; ook geen barricaden en protesten. Het Onafhankelijkheidsplein is schoongeveegd. Maar elke les is er wel een student te laat, omdat door dagelijkse bommeldingen een metrostation dicht moet. De hrivna keldert en in steeds meer delen van het land gaat de elektriciteit driemaal daags uit. De situatie in Oekraïne is dagelijks onderwerp van gesprek. Ook op de universiteit.

Het project Dwalen door de stad

De eerste weken van het semester verdeel ik mijn lessen in thema’s. Over het water in Nederland, het landschap, of over de cultuur. We praten over feestdagen, lezen Herinnering aan Holland, kijken Nederland van Boven en zingen Gers Pardoel. Maar het voelt wrang. Hoe kan ik de taalverwerving van deze studenten echt zin geven? En vooral: hoe geven we de situatie in Oekraïne een plek in de les?

De meeste studenten hebben nog geen idee wat ze met Nederlands willen doen – en een reis naar Nederland, België of Suriname blijft voor velen voorlopig bij dromen. In de studieboeken staan lessen over ‘de bezienswaardigheden van de stad’: de Dam in Amsterdam, de Keukenhof, de Schelde in Antwerpen. Leuk en interessant, maar echt betekenisvol voor mijn studenten is het niet. Kiev is een prachtige stad, met veel bijzondere plekken. Misschien moeten ze daarover vertellen. Oekraïne is tenslotte meer dan alleen oorlog. En dus gaan we dwalen. Dwalen door de stad.

IMG_0234_1024

Ik maak een website voor de studenten, voor hun Nederlandstalige rondleiding door Kiev. Een week voor we beginnen, leren de tweedejaars het woord ‘ronddwalen’, uit een sprookje van Annie M.G. Schmidt. En zo ontstaat hun eigen naam voor het project: Dwalen door de stad. Ze bedenken categorieën (de mooiste straten, de hoogste plekken, de beste cafés), schrijven teksten, maken filmpjes en foto’s. In hun vrije tijd gaan ze op zoek naar de mooiste plekken van de stad; tijdens de les presenteren ze hun dwaaltocht, als oefening voor de echte excursie.

In het Nederlands leiden ze me rond. Door parken, langs cafés en in musea. Op de site schrijven ze over hun favoriete plekken. ‘Wij hopen dat via deze website meer Nederlanders ontdekken hoe mooi Oekraïne eigenlijk is en beginnen te bezoeken.’ Elke les beginnen we met het bekijken van de recente statistieken; uit de hele wereld wordt ons project bekeken. We lezen de reacties. ‘Bravo! Dit wordt onze reisgids bij ons volgend bezoek aan Kiev!’ De studenten glunderen ervan – en ik brand van trots.

Creatief schrijven

Voor het eerst doen de studenten aan creatief schrijven. Hun Oekraïense observaties worden vertaald in het Nederlands, met prachtig taalgebruik als resultaat. In het museum van Tsjernobyl zijn portretten van ‘levensredders’ te zien en in de dierentuin ‘kijkt een kalme uil verstandig uit de boom’. Op 21 november 2014, een jaar nadat de revolutie op Majdan (het Onafhankelijksheidsplein) begon, schreven de studenten hun herinneringen op. Hun taalgebruik is treffend: ‘Majdan ontwaakte de nationale geest’ en ‘Mijn stad ligt daar, Loehansk. En nu is mijn stad verwoest. Ik heb mijn moeder al zes maanden niet gezien.’

IMG_1375_1024

Tijdens een rondleiding door het nationale museum over de Grote Vaderlandse Oorlog, zoals de Tweede Wereldoorlog hier heet, praten we ook over de huidige oorlog. De studenten vertellen hoe het was, een jaar geleden. Het waren Oekraïense studenten die de revolutie begonnen, en kort daarna neergeslagen werden door de oproeppolitie. Toch bleven ook enkele studenten Nederlands dapper op het plein, een koude winter lang. In de gaarkeukens, of in het ziekenhuis. Stonden ze ineens operatiekamers schoon te vegen. Hun ouders wisten van niets. ‘Anders kwamen ze ons halen.’

Na drie schrijfrondes komen hun teksten op de site. Tijdens het herschrijven bespreken we veelgemaakte fouten (lidwoorden zijn lastig omdat het Oekraïens en het Russisch geen lidwoorden kent), woordkeuze (is het een leuk of interessant café?) en de opbouw van de teksten. De verschillen tussen schrijf- en spreektaal komen aan bod bij de rondleidingen. En voor je het weet, spreken we over het verschil tussen koelkast en ijskast, en patat en friet. Maar misschien nog veel belangrijker is dat de studenten vol enthousiasme kunnen vertellen over hun eigen stad in de taal die ze studeren. Dat ze zelf nieuwe plekken ontdekken. En dat ze de wereld kunnen laten zien dat er in hun land meer is dan oorlog alleen.

Meer lezen over het project of wil je zelf een rondleiding? Kijk op Dwalen door de stad en dwaal mee! 

Op 7 januari 2015 was ik te gast bij De Ochtend op Radio 1. Luister en kijk hier het interview terug, waarin ik vertel over mijn werk in Oekraïne. 

Advertenties

Een Reactie op “Dwalen door de stad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s