De taal van de boeren, en van de oppositie

MGLU Minsk

Een week lang geef ik gastcolleges aan de Minsk State Linguistic University. Hier studeren zo’n dertig jongeren Nederlands als tweede taal – verplicht, net als in Moskou. Ze worden tolk of vertaler. Ik verzorg de lessen Nederlandse taal en cultuur.

Op mijn eerste dag in Minsk vraag ik mijn collega of het Wit-Russisch een taal of een dialect is. ‘Dat weet niemand,’ zei ze mysterieus. Dat is ook een lastige vraag. Toch denken we bij een dialect vaak aan een regio en in dit geval gaat dat niet op: het Wit-Russisch wordt in heel Wit-Rusland gesproken, niet enkel in een deel ervan. In het lokaal spreken drie van de negen naar eigen zeggen Wit-Russisch, twee docenten en één student. Tanya, een student die als enige van de groep niet uit de stad komt, legt uit: ‘Als ik in mijn dorp ben, spreek ik met mijn familie Wit-Russisch. Het is de taal van de boeren.’ Het Russisch en het Wit-Russisch zijn de twee officiële talen van Wit-Rusland. Van basisonderwijs tot universiteit worden beide talen onderwezen, maar vooral in de dorpen is het Wit-Russisch de voertaal. ‘Russisch is de taal van de stad,’ zeggen de studenten.

Olga mompelt: ‘We moeten ons schamen.’ Er volgt geschuifel in het lokaal. ‘Toen ik op school zat, vond ik het niet boeiend om Wit-Russisch te spreken,’ legt ze uit. ‘Het is niet aardig, niet mooi. Maar toen ik 23 werd, besefte ik dat het onze taal is. Zonder deze taal zijn wij niet één volk. Ik wil niet naar Rusland. We moeten onze taal verbeteren en Wit-Russisch leren.’

Sofia en Zjenya zijn het er niet mee eens. Ze vinden de taal lelijk. ‘Het Wit-Russisch is de taal van het dorp, dus niet goed. Het is een taal zonder status. Het Russisch is voor de aristocraten.’

Een van mijn collega’s vindt dat onzin. ‘Het Wit-Russisch is echt de mooiste taal. Het is zangerig, en zacht. En Wit-Russen zijn veel beleefder. Dat hoor je in de taal.’ Een andere collega reisde eens af naar de regio Palesië. ‘Aanvankelijk verstond ik niets. Ze spreken daar weer een ander dialect, een mix van Pools, Oekraïens, Wit-Russisch en Russisch. Het kostte me een paar dagen voor ik er iets van begreep. Maar toen ik mijn best deed, begon ik het ook mooi te vinden.’ Katya beaamt dat: ‘Het woord “dankjewel” is het Wit-Russisch hetzelfde als in het Oekraïens: “dzjakoejoe”. Dat is mooi toch?’

Er is één student die ik tot dan toe nog niets heb horen zeggen, op zijn naam na. Het is Timur, die alles aangehoord heeft en zichtbaar nadenkt over zijn woorden. Zijn woordenbrij is niet foutloos, maar naarmate hij zich meer opwindt, wordt zijn punt duidelijker. ‘Het Wit-Russisch is de taal van de oppositie. Dat weet iedereen; je trekt er de aandacht van de politie mee.’ Alle ogen zijn nu op hem gericht. ‘Het is de hoofdtaal van oppositie, want zij denken aan onze geschiedenis en vinden dat onze mensen Wit-Russisch moeten spreken. Het Wit-Russisch is de taal van het volk.’ Tanya, die Wit-Russisch spreekt met haar familie, vindt het nonsens. ‘Wat heeft de politieke situatie er nu weer mee te maken?’ roept ze uit. ‘Alles,’ vindt Timur en gaat verder: ‘Kijk naar Oekraïne. Onze situatie met het Wit-Russisch in Wit-Rusland is de bron van de afsplitsing met Rusland. Waarom? Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland hebben een gezamenlijke geschiedenis; we zijn drie zussen. Als je kijkt naar de kaart van Rusland, te beginnen met het Russische imperium, daarna de Sovjet-Unie en dan de huidige situatie, dan zie je het territorium van Rusland kleiner worden. En toch blijven de Russischsprekenden in Oekraïne overeind. Wit-Rusland is vergelijkbaar met Oekraïne met betrekking tot de afsplitsing en taal.’

Dat slaat nergens op, vinden enkele andere studenten. ‘Wit-Rusland is veel kleiner dan Oekraïne. Wij hebben 9 miljoen inwoners, daar zijn er wel 45 miljoen. Dat is een heel andere situatie.’

Toch wel, vindt Timur. ‘Taal is altijd verbonden met politiek. Mijn advies aan Tanya: neem de stoptrein en spreek daar Wit-Russisch. Ik zal je komen opzoeken in de gevangenis.’

Advertenties

Een Reactie op “De taal van de boeren, en van de oppositie

  1. Hoe je van een taal op politiek terecht kunt komen. Interessant verhaal. Volgens de inleiding van het Etymologisch woordenboek van J. de Vries hoort Witrussisch, Oekraïens, Russisch en Oostslavisch tot de Salem-talen. Het is maar dat je het weet.

    Liefs pappa

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s